Wolontariat inspiruje. Po prostu

Wolontariat inspiruje, bo ktoś kiedyś zrobił pierwszy krok

Czasem wydaje nam się, że wolontariat to zamknięty świat. Funkcjonuje przekonanie, że należy do ludzi, którzy już wiedzą, już potrafią i już są w środku. W wielu głowach pojawia się myśl, że jeśli ktoś nie zaczął odpowiednio wcześnie, ten moment już minął. To jedno z największych nieporozumień narosłych wokół działań społecznych. Wolontariat nie jest elitarny. Działa jak impuls, który potrafi uruchomić kolejne osoby. Inspiruje tych, którzy są w nim od lat, ale także tych, którzy dopiero stoją z boku i przyglądają się z dystansu.

Przekonanie o braku wolontariuszy w różnych częściach świata również nie wytrzymuje konfrontacji z faktami. Dane Organizacji Narodów Zjednoczonych i Międzynarodowej Organizacji Pracy pokazują, że ponad 860 milionów ludzi angażuje się w wolontariat, a w szerszym ujęciu nawet ponad miliard osób regularnie lub okazjonalnie działa na rzecz innych. To jedna z największych, a jednocześnie najmniej widocznych sił społecznych współczesnego świata.

Z wolontariatu się nie wyrasta

Jedna z kampanii społecznych realizowanych w Stanach Zjednoczonych i Kanadzie bardzo trafnie pokazuje że z wolontariatu się nie wyrasta. Pomaganie nie jest etapem życia, który się zamyka. Jest raczej postawą, która dojrzewa razem z człowiekiem. Zmienia się forma, zmienia się intensywność, sens pozostaje ten sam. Inaczej działa dziecko, inaczej student, inaczej dorosły, a jeszcze inaczej senior.

Robert Putnam, analizując kapitał społeczny, zwracał uwagę na znaczenie wspólnego działania. Tam, gdzie ludzie robią coś razem, rośnie zaufanie. Wolontariat jest jedną z najprostszych dróg do jego budowania. Nie poprzez deklaracje, lecz poprzez realne doświadczenie współpracy.

Wolontariat inspiruje, bo pokazuje że wartość człowieka nie kończy się na jego roli zawodowej. Że emeryt student pracownik korporacji czy nastolatek mogą spotkać się w jednym miejscu i działać razem. To dokładnie to o czym pisał Robert Putnam analizując kapitał społeczny jako fundament sprawnie funkcjonujących instytucji i wspólnot. Tam gdzie ludzie robią coś wspólnie rośnie zaufanie, a tam gdzie jest zaufanie łatwiej budować przyszłość.

Co ma większą wartość

Brytyjska kampania społeczna postawiła pytanie o to, co ma większą wartość. Czas czy pieniądze. Wolontariat bardzo często odpowiada na to pytanie w praktyce. Obecność, uważność i gotowość do bycia z drugim człowiekiem okazują się bezcenne. Dla wielu osób w kryzysie to właśnie rozmowa i poczucie bycia zauważonym stają się pierwszym krokiem do zmiany.

Z perspektywy socjologicznej takie relacje tworzą sieci powiązań, o których pisał Georg Simmel. Krzyżujące się kręgi społeczne spotykają się tam, gdzie ludzie działają wspólnie. Wolontariat jest jednym z najważniejszych miejsc takiego spotkania.

Kintsugi czyli sklejanie człowieka

Kampania społeczna z Irlandii inspirowana japońską sztuką kintsugi pokazuje, że pomoc nie polega na udawaniu, iż pęknięcia nie istnieją. Sens tkwi w ich dostrzeżeniu i wzmocnieniu. Wolontariat bardzo często działa właśnie w ten sposób. Nie naprawia świata jednym ruchem. Skleja go powoli relacjami, rozmowami i obecnością.

Takie doświadczenia inspirują także wolontariuszy. Widzą, że ich działania mają sens, nawet jeśli nie zmieniają wszystkiego od razu. Czasem wystarczy jedno spotkanie albo jedno zdanie, aby ktoś poczuł się lżej.

Marne szanse czy realna zmiana

Brazylijska kampania społeczna dotykająca tematu marnych szans pokazuje, jak często pojawia się przekonanie o bezsensowności jednostkowych działań. Wolontariat odpowiada na to bardzo spokojnie. Może nie zmienia wszystkiego, ale zmienia czyjś świat tu i teraz. Taki efekt wystarcza, aby iść dalej.

Jednocześnie inne kampanie przypominają o zjawisku chorej charytatywności. Pomaganie bez refleksji może szkodzić. Dojrzały wolontariat opiera się na odpowiedzialności, relacji i szacunku, a nie na jednorazowym geście.

Pomoc ma wiele twarzy

Wolontariat coraz częściej przybiera formy, które jeszcze niedawno wydawały się nieoczywiste. Jedną z nich jest felinoterapia, czyli terapia z udziałem kotów. Stosuje się ją między innymi w pracy z seniorami, osobami z zaburzeniami lękowymi, dziećmi w spektrum autyzmu czy osobami po doświadczeniach traumatycznych.

Kontakt z kotem obniża poziom stresu, reguluje napięcie i daje poczucie bezpieczeństwa. W felinoterapii ważna jest jednak nie tylko obecność zwierzęcia. Kluczową rolę odgrywają wolontariusze, którzy dbają o dobrostan kotów, przygotowują je do spotkań i towarzyszą osobom potrzebującym. To bardzo subtelna forma pomagania, oparta na uważności, cierpliwości i szacunku.

W takich działaniach szczególnie wyraźnie widać, że wolontariat nie musi być głośny ani spektakularny. Czasem polega na byciu obok, na ciszy i spokojnym geście. Właśnie taka obecność bywa najbardziej inspirująca.

Inspiracja która wraca

Wolontariat inspiruje, bo działa w obie strony. Pomaga tym, którzy wsparcia potrzebują, i tym, którzy je niosą. Obserwowanie innych wolontariuszy często staje się impulsem do pierwszego kroku. Widać wtedy, że można. Nie wymaga to heroizmu, tylko codzienności. Nie trzeba być idealnym, żeby zacząć.

Największa siła wolontariatu tkwi w prostym przekazie. Każdy może spróbować i sprawdzić, dokąd taka droga prowadzi.

Tekst: Pan Wolontariat