Bliskość, która naprawdę ma znaczenie
Przytulanie to jeden z najprostszych gestów, a jednocześnie jeden z najbardziej potrzebnych. W codziennym pośpiechu łatwo go pominąć, traktując jako coś oczywistego lub zarezerwowanego wyłącznie dla najbliższych relacji. Tymczasem badania pokazują, że bliskość fizyczna jest jedną z podstawowych potrzeb człowieka na każdym etapie życia. Międzynarodowy Dzień Przytulania, obchodzony 21 stycznia, przypomina, że obecność, uważność i kontakt z drugim człowiekiem lub zwierzęciem mają realny wpływ na zdrowie, samopoczucie i jakość relacji. To także moment, który wyjątkowo dobrze wpisuje się w ideę wolontariatu, opartego na prostych gestach i byciu obok drugiego człowieka.
Samotność jako wyzwanie współczesnych czasów
Samotność coraz częściej opisywana jest w badaniach jako poważny problem zdrowotny i społeczny. Zespół prof. Johna T. Cacioppo z Uniwersytetu w Chicago, który przez wiele lat analizował wpływ relacji społecznych na funkcjonowanie mózgu i organizmu, wykazał, że długotrwałe poczucie osamotnienia oddziałuje nie tylko na nastrój, ale również na procesy poznawcze i fizjologię człowieka. Osoby doświadczające chronicznej samotności częściej zmagają się z bezsennością, podwyższonym poziomem stresu, obniżoną odpornością oraz trudnościami w regulacji emocji.
Badania populacyjne prowadzone w Europie i Ameryce Północnej pokazują, że izolacja społeczna wiąże się ze statystycznie istotnym wzrostem ryzyka przedwczesnej śmierci, sięgającym około trzydziestu procent. Co istotne, nie decyduje tu liczba kontaktów, lecz ich jakość oraz możliwość doświadczania bliskości i wsparcia emocjonalnego. Brak relacji zaburza sposób postrzegania świata, obniża zdolność odczytywania sygnałów społecznych i utrudnia budowanie więzi, co z czasem prowadzi do dalszego pogłębiania izolacji.
Co dzieje się w organizmie, gdy brakuje relacji
Z perspektywy biologicznej samotność nie jest stanem obojętnym. Badania z zakresu psychoneuroimmunologii pokazują, że długotrwałe poczucie osamotnienia prowadzi do utrzymującego się podwyższonego poziomu kortyzolu, czyli hormonu stresu. Stan ten wpływa na wzrost ciśnienia krwi, zmniejszenie elastyczności naczyń krwionośnych oraz gorsze ukrwienie części narządów. Jednocześnie obserwuje się osłabienie odpowiedzi immunologicznej organizmu, związane ze spadkiem aktywności białych krwinek i nasileniem procesów zapalnych. U osób żyjących w izolacji częściej pojawia się przewlekłe zmęczenie, dolegliwości bólowe oraz obniżona zdolność regeneracji organizmu.
Dotyk jako naturalny regulator stresu
Kontakt fizyczny, w tym przytulanie, jest jednym z najlepiej przebadanych naturalnych mechanizmów regulujących stres. Zespoły badawcze zajmujące się hormonami więzi wykazały, że bezpieczny dotyk prowadzi do wzrostu poziomu oksytocyny, hormonu odpowiedzialnego za poczucie zaufania, spokoju i bliskości. Równolegle dochodzi do obniżenia poziomu kortyzolu oraz aktywacji układu przywspółczulnego, który odpowiada za regenerację organizmu. Efektem są stabilizacja tętna, obniżenie ciśnienia krwi i poprawa samopoczucia psychicznego. Badania podkreślają, że pozytywny wpływ dotyku nie ogranicza się do relacji partnerskich. Kluczowe znaczenie ma sam fakt doświadczania akceptowanej bliskości.
Rekordy i symbole potrzeby bliskości
Znaczenie przytulania znajduje swoje odzwierciedlenie także w symbolicznych inicjatywach. W 2010 roku mówca motywacyjny Nick Vujicic przytulił w ciągu jednej godziny 1749 osób podczas wydarzenia w Stanach Zjednoczonych. Ten rekord stał się wyrazem potrzeby akceptacji i kontaktu, pokazując, że bliskość nie zna barier ani ograniczeń. Na całym świecie organizowane są również akcje społeczne, podczas których ludzie spotykają się w przestrzeni publicznej, by przez wspólny gest przypomnieć o znaczeniu relacji i wzajemnej obecności.
Dzień Babci i Dziadka oraz samotność seniorów
Międzynarodowy Dzień Przytulania przypada w szczególnym czasie, tuż obok Dnia Babci i Dnia Dziadka. To dobra okazja, by zwrócić uwagę na sytuację osób starszych, z których wiele mieszka dziś samotnie. Rozłąka z rodziną, ograniczona mobilność czy utrata bliskich sprawiają, że poczucie izolacji staje się codziennym doświadczeniem. Badania dotyczące starzenia się pokazują, że regularny kontakt społeczny i fizyczna bliskość obniżają ryzyko depresji, wspierają funkcje poznawcze i poprawiają ogólną jakość życia seniorów.
Dla osób starszych przytulenie wnuka, uścisk dłoni czy zwykła obecność drugiego człowieka mogą mieć ogromne znaczenie. To sygnał bycia zauważonym i potrzebnym. Wolontariat odgrywa tu szczególną rolę, ponieważ często to właśnie wolontariusze stają się dla seniorów źródłem rozmowy, uwagi i codziennego kontaktu.
Wolontariat bez kwalifikacji, ale z sercem
Wolontariat nie zawsze wymaga specjalistycznej wiedzy czy formalnych uprawnień. Bardzo często opiera się na relacjach i prostych gestach. Rozmowa, uważne wysłuchanie, wspólnie spędzony czas i gotowość do bycia obok mają ogromną wartość. To działania dostępne dla każdego, kto chce zaangażować się w pomoc innym. Bliskość i empatia są fundamentem wielu inicjatyw wolontariackich, a ich wpływ na dobrostan osób wspieranych bywa nie do przecenienia.
Koty, fundacja i felinoterapia
Bliskość ma znaczenie także w relacjach ze zwierzętami. Koty przebywające w fundacjach często doświadczyły porzucenia lub trudnych przeżyć. Spokojna obecność wolontariuszy, delikatny dotyk i cierpliwość pomagają im odbudować poczucie bezpieczeństwa. Felinoterapia, czyli terapia z udziałem kotów, opiera się na obserwacji, że kontakt z tymi zwierzętami obniża napięcie, uspokaja i sprzyja regulacji emocji. Głaskanie kota wpływa na rytm oddechu, redukcję stresu i koncentrację na chwili obecnej. To relacja, w której korzyści odczuwają obie strony.
Małe gesty, wielkie zmiany
Międzynarodowy Dzień Przytulania, Dzień Babci i Dzień Dziadka oraz codzienna praca wolontariuszy łączy wspólny element. Jest nim relacja. Przytulenie, rozmowa, obecność i uważność mają realny wpływ na zdrowie, samopoczucie i poczucie wspólnoty. Wolontariat pokazuje, że każdy z nas ma możliwość wnoszenia dobra w życie innych. Bliskość nie kosztuje, nie wymaga kwalifikacji i jest dostępna dla każdego. To właśnie ona często staje się początkiem zmiany, która zostaje na długo.
Tekst: Pan Wolontariat
Fundacja Koci Dom
Osiedle Południe 56A, 44-253 Rybnik